Zaparin koʻchasining koʻrinishi. Rasm: Aleksey Saxno.

1880 yildan 1930 yilgacha Zaparin koʻchasi Barabashevskaya deb nomlangan - olti yil davomida hozirgi Xabarovsk oʻlkasini oʻz ichiga olgan Primorsk viloyati qoʻshinlari shtabining boshligʻi boʻlgan general Yakov Fedorovich Barabash sharafiga shunday nomlangan. Toʻgʻridan-toʻgʻri harbiy vazifalaridan tashqari, Yakov Barabash Sungari daryosining qirgʻogʻini koʻzdan kechirgan, Janubiy Ussuri mintaqasidagi davlat chegarasini aniqlagan.

Uning Uzoq Sharqqa xizmatlari hammaga ma’lum, ammo 1930 yilda koʻplab obyektlarning nomlarini butunlay oʻzgartirish paytida Barabashevskaya koʻchasi ham 1929 yilning 2 oktyabrida Xitoy Sharqiy temir yoʻlidagi mojaro paytida vafot etgan Maxsus Qizil Bayroq Uzoq Sharq armiyasining (OKDVA) vzvod komandiri Konstantin Dmitriyevich Zaparin sharafiga qayta nomlanadi.

1928 yilda Uzoq Sharqqa kelishidan oldin Konstantin Dmitriyevich fuqarolik urushida qatnashishga muvaffaq boʻladi, u yerda u jiddiy jarohat oladi. Shundan keyin gospital, Saritsindagi qoʻmondonlik kurslari va Omskdagi piyodalar maktabi, undan keyin yosh boʻlmagan komandir (oʻsha yillarda 27 yosh bitiruvchi uchun juda katta yosh boʻlgan) "qaynoq nuqtaga" - Uzoq Sharqqa yuboriladi.

Qurolli mojarolar vaqti-vaqti bilan sodir boʻlib turadigan Xitoy-Sharqiy temir yoʻli toʻsqinlik boʻlib xizmat qiladi. Ulardan birida, Chjalaynor shahri yaqinida, Konstantin Zaparin shunday qahramonlik koʻrsatadi: u dushmanning blindajiga sudralib kelib, unga granata uloqtiradi, lekin oʻzi yaralanadi va oq xitoylar tomonidan asirga olinadi (Chan Kayshi armiyasining askarlari shunday nomlangan).

Uning nayzalar bilan teshib tashlangan jasadi bir necha kundan keyin topiladi va Dauriya stansiyasi maydonidagi birodarlik qabristoniga dafn etiladi, Qizil Armiya askari Kim Yu Chen ham shu yerga dafn etiladi, u ham xuddi shu jangda vafot etgan edi, Xabarovsk markazidagi koʻchalardan birining nomi ham uning ismi ham bilan atalgan. Toʻgʻri, Zaparin ham, Kim Yu Chen ham Transbaykaliyada emas, balki Xabarovskdagi Lenin maydonida dafn etilgan degan fikr bor, ammo bu qabrlarning tarixi hali toʻliq aniqlanmagan.

Xitoy Sharqiy temir yoʻlidagi 1929 yilgi mojaro qahramoni Konstantin Zaparin (ochiq manbalardan olingan surat) va 2019 yilda Xabarovskda uning sharafiga oʻrnatilgan yodgorlik lavhasidagi qayta tiklash ishlari (foto: rotfront.su).

Zaparin koʻchasini shartli ravishda bir nechta boʻlimlarga boʻlish mumkin.

Birinchisi: Amurdagi yoʻl kesishmasidan Lenin koʻchasigacha. Bu yerda bir chekkadan hamma narsa qurilgan: Sovet Ittifoqining toʻqqiz qavatli "Xrushyovkali" binolari ham, "Stalinka" lar ham, baraklar ham, zamonaviy uylar ham, shuningdek bir-ikki tarixiy binolar ham saqlanib qolgan.

Shunisi e’tiborga loyiqki, Barabashevskaya koʻchasining ushbu qismi bu yerni oʻzboshimchalik bilan egallab olgan xitoylik bogʻbonlarning votchinasi boʻlgan. Ular chiqarib yuborilganidan soʻng, fanzalarni Lixoydov sotib oladi va ularni ijaraga beradi, shu sababli bu hudud "Lixoydovskaya Slobodka" degan nom olgan. 1910 yilda u 11-sonli uyni Dod ismli savdogarga sotadi va uning farzandlari 1920-yillarning oxirlarida ushbu binoni davlatga sotishga majbur boʻlishadi.

Ushbu segmentda yana bir qiziqarli obyekt mavjud boʻlib, uning mavjudligini juda kamchilik odamlar bilishadi. Bu Shuranov nomidagi pitomnikdir. Katta ehtimol bilan, tomorqa maydoniga ega ushbu uy (toʻgʻri, juda katta - deyarli uch gektar) Pyotr Grigoriyevich Shuranovga tegishli boʻlgan, u XX-asrning boshlarida boʻsh joyga joylashib, bu yerda uy qurgan, bogʻ yaratgan va koʻp yillar davomida taniqli Michurinning yordamida, nokining Uzoq Sharq navlarini, pomidor va boshqa koʻp narsalarni yetishtirgan. Ular Shuranovni oʻz bogʻida dafn etishadi, bu yerda yodgorlik ham bor, bolalar bogʻchasiga tutash hududda koʻchatlar va urugʻlar hali ham sotilmoqda.

Muravyov-Amurskiyga koʻtarilish paytida Xabarovskdagi birinchi "osmonoʻpar binolar" dan biri bu 13 qavatli va 14 qavatlar orasidagi Sovet mavzusidagi barelyefli 15 qavatli ma’muriy bino boʻlib, uni juda kam odam sezadi, chunki boshni baland koʻtarib qarash unchalik ham qulay emas. U 1969 yilning yozida qurilgan. Aytgancha, "Xabarovsk osmonoʻpar binolarining bobosi" paydo boʻlganidan keyin shahar hokimiyati yana bir muammoni hal qilishi kerak edi: zarurat tugʻilganida, koʻp qavatli binoda yongʻinni oʻchirishi mumkin boʻlgan oʻt oʻchirish mashinalarini sotib olish. Xususan, avtomatik koʻtariluvchi narvonlar sotib olayotganda, ularning yuqori qavatlargacha yetib borish yoki yoʻqligi chogʻlab koʻrilardi?

Zaparin va Muravyov-Amurskiyning burchagida eng ajoyib binolardan biri – "Gigant" kinoteatri joylashgan. 1972 yilda kinoteatrning old tomoniga Konstantin Dmitriyevichga bagʻishlangan memorial lavha oʻrnatildi. 2019-yilda, qahramonlikning 90 yilligi va Zaparinning 120 yilligi munosabati bilan mahalliy kommunistlar uni qayta tikladilar.

Serishevga koʻtarilishda juda koʻp tarixiy binolar saqlanib qolmagan: faqat juft tomonida oʻtgan asrning 30-yillarida qurilgan qiziqarli saroy saqlanib qolgan. Bu rahbar harbiy xizmatchilar uchun turar-joy binosi boʻlgan. Bir paytlar Tinch okean flotining qoʻmondoni Nikolay Kuznetsov bu yerda istiqomat qilgan, u 30-yillarda Blyuxer qoʻmondonligida Xasan koʻli yaqinidagi janglarda qatnashgan.

Serishevdan oʻtib, toq tomonda biz Sharqiy harbiy okrugning shtab-kvartirasini koʻramiz. Uning eshigi Serishev tomon ochilgan boʻlsa-da, odamlarning 90% qismi ushbu "Bermud uchburchagi" ga aynan shu Zaparin koʻchasida joylashgan nazorat punktlari orqali kirishadi.

Uchta fotosuratda Xitoy-Sharqiy temir yoʻlidagi toʻqnashuv. Rasmlar manbalari: war-only.com, "Novaya gazeta", "Argumenti i fakti".

Zaparin koʻchasi on the Google's Map

"Streets' Voice" Gallery